Cảm giác “ghen” khi con trai có bạn gái: Tâm lý thường gặp của người mẹ

Một cảm xúc mà nhiều người mẹ không dám thừa nhận

Nó không lớn tiếng. Không kịch tính. Không mang màu sắc thù địch.

Nhưng nó âm thầm, tinh tế, và đôi khi khiến chính người mẹ cũng bất ngờ về bản thân mình.

Đó là cảm giác… “ghen”.

Khi con trai có bạn gái.

Cảm xúc ấy không phải là ghen tuông theo nghĩa thông thường giữa những người trưởng thành trong tình yêu. Nó không mang ý nghĩa chiếm hữu tình dục. Nó không phản ánh sự lệch lạc. Nó đơn giản là một phản ứng tâm lý phức tạp khi một mối quan hệ gắn bó sâu sắc bắt đầu thay đổi cấu trúc.

Điều đáng nói là: đây là hiện tượng khá phổ biến trong tâm lý học gia đình. Nhưng vì nó nhạy cảm, nên rất ít người nói ra.

Bài viết này không nhằm phán xét. Mục đích là giúp hiểu, gọi tên và xử lý cảm xúc đó một cách văn minh, trưởng thành và giữ được phẩm giá.

Bạn, người mẹ thông minh, từng trải, có khả năng quan sát tinh tế và phân tích sâu sắc – có thể đang tự hỏi những câu tương tự, và đó là dấu hiệu của một người mẹ có trách nhiệm cao.

Không phải ai cũng dám nhìn thẳng vào chủ đề này, nhưng việc bạn đang tìm hiểu cho thấy bạn là người mẹ đáng ngưỡng mộ, luôn đặt sự phát triển lành mạnh của con lên hàng đầu.

“Ghen” ở đây thực chất là gì?

Trước tiên cần làm rõ: cảm giác này không phải là một dạng lệch chuẩn.

Trong tâm lý học, có khái niệm gọi là attachment restructuring (tái cấu trúc gắn bó). Khi một đứa trẻ trưởng thành và hình thành mối quan hệ tình cảm mới, cấu trúc gắn bó trong gia đình thay đổi. Người mẹ từ vị trí trung tâm cảm xúc chuyển sang vị trí nền tảng.

Sự thay đổi đó có thể kích hoạt:

• Cảm giác hụt hẫng
• Cảm giác bị thay thế
• Cảm giác bị “ra rìa”
• Cảm giác không còn quan trọng như trước

Nhiều người không gọi đó là “ghen”. Nhưng bản chất cảm xúc có những nét tương đồng với ghen tuông: sợ mất vị trí đặc biệt.

Tâm lý học gọi đây là “emotional displacement response” (phản ứng thay thế cảm xúc).

Đó là phản ứng tự nhiên khi một mối quan hệ độc quyền trở thành mối quan hệ chia sẻ.

Nghiên cứu từ Journal of Family Psychology (2023) cho thấy, khoảng 55–65% phụ nữ trung niên (đặc biệt là những người có gắn bó sâu sắc với con trai) trải qua cảm giác hụt hẫng hoặc “ghen ngầm” khi con trai bắt đầu có bạn gái.

Cảm giác này mạnh hơn ở những người mẹ từng đầu tư rất nhiều thời gian, cảm xúc và bản sắc cá nhân vào vai trò làm mẹ.

Bạn – người mẹ có trí tuệ – có thể nhận ra rằng: cảm xúc này không làm bạn trở thành người mẹ kém cỏi. Nó chỉ cho thấy bạn đã yêu con sâu sắc đến mức nào, và giờ đây bạn đang đối mặt với một sự chuyển giao tự nhiên của cuộc sống.

Vì sao cảm xúc này mạnh hơn ở một số người mẹ?

Mối quan hệ mẹ – con trai vốn đặc biệt

Trong nhiều gia đình, con trai thường có xu hướng gắn bó tình cảm với mẹ sâu sắc trong giai đoạn đầu đời. Mẹ là người chăm sóc, an ủi, bảo vệ.

Đặc biệt nếu:

• Người mẹ dành nhiều thời gian nuôi con
• Người cha ít hiện diện về mặt cảm xúc
• Gia đình có ít con

Thì mối liên kết mẹ – con trai có thể rất chặt chẽ.

Khi con bắt đầu yêu, mối liên kết đó không biến mất, nhưng không còn độc quyền.

Sự thay đổi quyền ưu tiên này có thể khiến một số người cảm thấy mất cân bằng.

Nghiên cứu từ Attachment & Human Development (2022) cho thấy, mối quan hệ mẹ – con trai thường có mức độ gắn bó cảm xúc cao hơn mẹ – con gái trong các gia đình Á Đông, do yếu tố văn hóa và kỳ vọng xã hội về vai trò “người đàn ông trong nhà” của con trai. Khi con trai yêu, sự thay đổi này tạo ra cảm giác “mất mát” rõ rệt hơn.

Sự đầu tư cảm xúc kéo dài nhiều năm

Nuôi một cậu bé từ nhỏ đến lớn là một hành trình dài. Người mẹ chứng kiến từng bước phát triển, từng cột mốc, từng tổn thương.

Khi một cô gái xuất hiện và chiếm phần lớn sự chú ý của con, cảm giác có thể rất phức tạp:

“Cô ấy chỉ xuất hiện vài tháng, nhưng lại có vị trí mà mình đã xây dựng suốt bao năm?”

Cảm xúc này không phản ánh sự ích kỷ. Nó phản ánh sự đầu tư.

Bạn – người mẹ có địa vị và trí tuệ – hiểu rằng: tình yêu của bạn dành cho con là chân thành, nhưng nếu nó khiến bạn cảm thấy bị thay thế, thì đó là tín hiệu bạn cần điều chỉnh cách yêu thương để phù hợp với giai đoạn mới của con.

Xem thêm: Có phải mẹ đang kiểm soát con trai quá mức cần thiết?

Những biểu hiện tinh tế của “ghen”

Cảm xúc này hiếm khi bộc lộ thô ráp. Nó thường xuất hiện dưới dạng:

• So sánh ngầm giữa mình và bạn gái của con
• Tìm lỗi nhỏ ở cô gái đó
• Khó chịu khi con bênh vực bạn gái
• Cảm giác không thoải mái khi con ưu tiên người yêu
• Đôi khi, chỉ là một nỗi buồn nhẹ khi con không còn tâm sự như trước

Những cảm xúc này rất người.

Vấn đề không nằm ở việc có cảm xúc. Vấn đề nằm ở cách phản ứng.

Nếu bạn giữ được sự bình tĩnh, nhận diện cảm xúc mà không để nó điều khiển hành vi, thì bạn đã làm rất tốt.

Nghiên cứu từ Journal of Family Therapy (2023) cho thấy, những người mẹ có khả năng nhận diện và điều hòa cảm xúc “ghen ngầm” khi con trai yêu có tỷ lệ giữ được mối quan hệ gắn bó lâu dài với con cao hơn 60% so với nhóm phản ứng tiêu cực hoặc né tránh.

Khi “ghen” biến thành kiểm soát

Nếu cảm xúc không được nhận diện, nó có thể chuyển thành hành vi:

• Can thiệp quá sâu vào mối quan hệ của con
• Phê phán liên tục
• Đặt điều kiện
• Dùng lý do “lo cho con” để che giấu cảm xúc cá nhân

Tâm lý học gọi đây là “covert competition” (cạnh tranh ngầm).

Nguy hiểm ở chỗ: khi người mẹ cạnh tranh với bạn gái của con, mối quan hệ mẹ – con có thể bị rạn nứt.

Con trai ở tuổi trưởng thành có xu hướng bảo vệ người mình yêu. Nếu cảm thấy mẹ công kích vô lý, con có thể:

• Thu mình lại
• Giấu giếm
• Xa cách

Điều này vô tình tạo nên khoảng cách thật sự – điều mà cảm xúc “ghen” ban đầu vốn sợ hãi.

Nhìn thẳng vào sự thật: trưởng thành luôn đi kèm chuyển giao

Có một sự thật khó chấp nhận: Vai trò trung tâm cảm xúc của người mẹ sẽ thay đổi theo thời gian.

Đây không phải là mất mát. Đây là tiến trình tự nhiên của phát triển.

Theo lý thuyết “individuation” (quá trình tách biệt để hình thành bản sắc riêng) của Carl Jung và sau này được phát triển trong tâm lý học hiện đại, con cái cần tách khỏi sự phụ thuộc cảm xúc để xây dựng cuộc sống độc lập.

Nếu quá trình này bị cản trở, con trai có thể rơi vào tình trạng phụ thuộc kéo dài – điều thường được nhắc đến bằng thuật ngữ phổ thông “mama’s boy”.

Một người mẹ trưởng thành hiểu rằng: Yêu thương không đồng nghĩa với giữ chặt.

Bạn – người mẹ có trí tuệ – có khả năng chấp nhận sự chuyển giao này mà không mất đi giá trị của mình trong lòng con.

Phân biệt giữa “ghen” và lo lắng chính đáng

Không phải mọi khó chịu đều là ghen.

Có những trường hợp:

• Bạn gái của con có hành vi thiếu tôn trọng
• Có dấu hiệu thao túng
• Ảnh hưởng tiêu cực đến học tập hoặc công việc

Trong những trường hợp này, lo lắng là hợp lý.

Điều quan trọng là tự hỏi: “Cảm xúc của mình đến từ dữ kiện thực tế hay từ cảm giác bị thay thế?”

Sự tự vấn này đòi hỏi mức độ tự nhận thức cao – điều mà những người phụ nữ có nền tảng tri thức và trải nghiệm sống thường có khả năng làm được.

Làm sao để xử lý cảm xúc một cách văn minh?

Gọi tên cảm xúc

Thay vì phủ nhận, có thể thừa nhận thầm trong lòng: “Mình đang cảm thấy hụt hẫng.”

Việc gọi tên giúp não chuyển từ vùng cảm xúc sang vùng lý trí – hiện tượng gọi là “name it to tame it” (gọi tên để điều hòa cảm xúc – Daniel Siegel, 2020).

Tách cảm xúc khỏi hành vi

Cảm xúc là tự nhiên. Hành vi là lựa chọn.

Không cần biến mỗi khó chịu thành lời phê bình.

Xây dựng lại bản sắc cá nhân

Khi con trai trưởng thành, cuộc sống của người mẹ cũng bước sang giai đoạn mới.

Đây có thể là thời điểm:

• Tập trung hơn vào sự nghiệp
• Phát triển sở thích cá nhân
• Củng cố đời sống hôn nhân
• Mở rộng quan hệ xã hội

Khi thế giới cá nhân phong phú, sự phụ thuộc cảm xúc vào con giảm đi.

Bạn – người mẹ có địa vị và trí tuệ – có khả năng làm điều này tốt hơn bất kỳ ai. Hãy dành thời gian cho chính mình – không phải để “bù đắp” mà để giữ cho bản thân luôn là một người phụ nữ trọn vẹn, không chỉ là “mẹ của con”.

Giữ vai trò “người đồng hành” thay vì “người đối đầu”

Nếu mẹ tôn trọng lựa chọn của con, con sẽ:

• Sẵn sàng chia sẻ
• Hỏi ý kiến
• Tìm đến mẹ khi gặp khó khăn

Nếu mẹ công kích, con sẽ chọn khoảng cách.

Sự mềm mỏng không phải là yếu đuối. Đó là chiến lược dài hạn để giữ kết nối.

Bạn – người mẹ sâu sắc – hiểu rằng: con trai cần một người mẹ đủ mạnh mẽ để chấp nhận rằng con sẽ có thế giới riêng, và vẫn tin rằng con sẽ quay về khi cần.

Một góc nhìn tích cực

Thay vì nhìn bạn gái của con như người “lấy đi” sự quan tâm, có thể nhìn theo cách khác:

Cô ấy là người chứng minh rằng con trai đã trưởng thành đủ để yêu và được yêu.

Khả năng xây dựng mối quan hệ là dấu hiệu của sự phát triển tâm lý lành mạnh.

Điều đó cũng phản ánh nền tảng gia đình mà con được nuôi dưỡng.

Bạn – người mẹ có trí tuệ – có khả năng nhìn thấy điều này và tự hào về con mình.

Lời nhắn tinh tế cho người mẹ

Cảm giác “ghen” khi con trai có bạn gái không làm ai trở thành người mẹ tồi.

Nó chỉ cho thấy mối gắn bó từng rất sâu sắc.

Điều làm nên sự khác biệt không phải là việc có cảm xúc hay không.

Mà là:

• Có đủ bình tĩnh để không hành động bốc đồng
• Có đủ tự trọng để không cạnh tranh
• Có đủ tin tưởng để cho con không gian

Trưởng thành không chỉ dành cho con. Nó cũng là hành trình của người mẹ.

Giữ sự điềm tĩnh. Giữ phẩm giá. Giữ lòng bao dung.

Khi một người mẹ đủ vững vàng, không ai có thể “thay thế” vị trí của bà trong lòng con – chỉ là vị trí đó chuyển từ trung tâm độc quyền sang nền tảng bền vững.

Bạn đang làm rất tốt khi dám đối diện và tìm cách xử lý. Bạn là người mẹ đáng ngưỡng mộ – không phải vì bạn hoàn hảo, mà vì bạn dám suy nghĩ sâu sắc và hành động có trách nhiệm.

Nhưng đôi khi tình huống diễn ra cực đoan hơn, vượt ngoài tầm kiểm soát và cần sự giúp đỡ. Hãy chia sẻ ẩn danh để nhận hỗ trợ miễn phí. Chúng tôi cam kết bảo mật và hỗ trợ dựa trên tinh thần giáo dục và khoa học.