Mẹ bất lực với con trai: Đôi khi buông tay là cách yêu thương duy nhất

Khi người mẹ nhận ra mình đang “đuối sức”

Có một khoảnh khắc rất đặc trưng mà nhiều người mẹ từng trải qua, nhưng hiếm khi nói thành lời: khoảnh khắc nhận ra rằng mình đã cố gắng rất nhiều, nhưng dường như không còn kiểm soát được con trai nữa.

Đó không phải là sự lười biếng, không phải buông xuôi vô trách nhiệm. Trái lại, nó thường xảy ra ở những người mẹ đã đầu tư rất nhiều công sức, trí tuệ, thời gian và cảm xúc cho việc nuôi dạy con. Chính vì vậy, cảm giác bất lực càng trở nên nặng nề: vừa là lo lắng cho con, vừa là hoài nghi chính mình.

Nhiều phụ nữ trong hoàn cảnh này thường tự hỏi:

• “Mình đã sai ở đâu?”
• “Tại sao những lời mình nói con không còn nghe?”
• “Có phải mình đang dần trở nên thừa thãi trong thế giới của con?”

Những câu hỏi ấy không ồn ào, không kịch tính, nhưng âm ỉ và bào mòn nội tâm. Và điều quan trọng cần nói rõ ngay từ đầu: cảm giác bất lực này không phải là dấu hiệu của một người mẹ kém cỏi, mà thường là dấu hiệu của một mối quan hệ đang bước sang một giai đoạn phát triển mới – khó khăn hơn, tinh tế hơn.

Con trai không “xấu đi”, chỉ là đang tách ra

Trong tâm lý học phát triển, giai đoạn con trai bắt đầu “xa mẹ” được xem là một bước chuyển mang tính cấu trúc, chứ không phải suy thoái đạo đức hay suy giảm tình cảm.

Nhà phân tâm học Donald Winnicott từng nói:

“Growing up is a process of separation.” (Trưởng thành là một quá trình tách rời.)

Với con trai, sự tách rời này thường thể hiện rất thô ráp:

• Ít nói chuyện với mẹ hơn
• Phản ứng cộc cằn, phòng thủ
• Có xu hướng giấu thế giới riêng
• Không còn tìm đến mẹ để xin lời khuyên như trước

Đối với người mẹ, nhất là những người quen với việc dùng lý trí, kinh nghiệm và sự từng trải để dẫn dắt, điều này dễ gây sốc. Bởi nó không giống những gì họ từng hình dung về sự trưởng thành “có trật tự”.

Nhưng về mặt khoa học, đây là nỗ lực bản năng của con trai để xây dựng bản sắc nam giới, trong đó việc thoát ra khỏi ảnh hưởng của mẹ là một bước bắt buộc.

Khi càng níu giữ, mối quan hệ càng căng thẳng

Phản xạ tự nhiên của người mẹ khi thấy con xa mình là:

• Hỏi nhiều hơn
• Kiểm soát kỹ hơn
• Nhắc nhở thường xuyên hơn
• Cố gắng “uốn nắn” bằng lý lẽ

Điều này xuất phát từ trí tuệ và trách nhiệm, chứ không phải từ cảm xúc bốc đồng. Nhưng nghịch lý nằm ở chỗ: đối với con trai đang trong quá trình tách rời, những hành động đó lại được cảm nhận như sự xâm phạm.

Trong tâm lý học, đây gọi là psychological reactance – phản kháng tâm lý:

Khi con người cảm thấy quyền tự chủ bị đe dọa, họ sẽ phản kháng, kể cả khi điều bị phản kháng là hợp lý.

Vì vậy, càng nói nhiều – con càng im lặng.
Càng kiểm soát – con càng giấu giếm.
Càng khuyên nhủ – con càng phòng thủ.

Sự bất lực của người mẹ thường không đến từ việc làm sai, mà đến từ việc dùng công cụ cũ cho một giai đoạn phát triển mới.

Buông tay không phải là bỏ mặc

Đây là điểm rất quan trọng cần làm rõ.

“Buông tay” trong giáo dục không đồng nghĩa với:

• Thờ ơ
• Mặc kệ
• Cắt đứt cảm xúc
• Phó mặc cho số phận

Buông tay, trong nghĩa lành mạnh, là:

• Giảm can thiệp trực tiếp
• Tăng tôn trọng ranh giới
• Chuyển từ kiểm soát sang quan sát
• Chuyển từ dạy bảo sang làm điểm tựa

Nhiều nghiên cứu cho thấy, những người mẹ có khả năng “lùi lại đúng lúc” thường giúp con trai phát triển năng lực tự chịu trách nhiệm tốt hơn, thay vì lệ thuộc hoặc chống đối.

Điều này đòi hỏi một loại bản lĩnh rất đặc biệt: bản lĩnh của người đủ tự tin để không cần chứng minh mình đúng mọi lúc.

Cảm giác “bị loại khỏi thế giới của con” và cách đối diện

Một sự thật ít được nói ra:
Khi con trai lớn, nỗi đau không chỉ nằm ở hành vi của con, mà nằm ở cảm giác bị gạt ra ngoài.

Người mẹ từng là trung tâm:

• Trung tâm cảm xúc
• Trung tâm chăm sóc
• Trung tâm ra quyết định

Giờ đây, vai trò ấy mờ dần. Điều này đánh thẳng vào bản sắc của người phụ nữ đã quen với việc mạnh mẽ, chủ động và có ảnh hưởng.

Điều quan trọng là:

• Đừng phủ nhận cảm giác này
• Đừng tự trách mình vì cảm thấy buồn
• Và càng không nên trút nỗi trống trải đó lên con

Thay vào đó, hãy coi đây là một lời mời tái cấu trúc bản thân:

• Tái kết nối với đời sống riêng
• Tái khẳng định giá trị cá nhân không chỉ qua vai trò làm mẹ
• Tái định nghĩa mối quan hệ với con ở vị thế mới: người trưởng thành – người trưởng thành đang hình thành

Xem thêm: Nếu bạn đang bế tắc trong cách dạy con – Hãy đọc bài viết này

Khi nào nên thực sự “lùi lại”?

Không phải lúc nào buông tay cũng đúng. Nhưng có những dấu hiệu cho thấy việc tiếp tục can thiệp sẽ phản tác dụng:

• Con không còn phản hồi tích cực với lời khuyên
• Mỗi cuộc trò chuyện đều biến thành tranh luận
• Con có xu hướng đóng kín hơn sau khi bị nhắc nhở
• Người mẹ luôn trong trạng thái mệt mỏi, căng thẳng kéo dài

Trong những trường hợp này, lùi lại không phải là thất bại, mà là điều chỉnh chiến lược.

Cách “buông tay” mà vẫn giữ được kết nối

Buông tay hiệu quả không phải là im lặng hoàn toàn, mà là:

• Nói ít hơn, nhưng nói đúng lúc
• Không hỏi dồn, mà mở không gian để con tự nói
• Không phản ứng ngay, mà cho phép cảm xúc lắng xuống

Một số nguyên tắc mềm mỏng:

• Thay vì “Con phải…”, hãy dùng “Mẹ tin con có thể…”
• Thay vì chất vấn, hãy chia sẻ cảm xúc cá nhân
• Thay vì dạy, hãy kể lại trải nghiệm thật – không kèm phán xét

Điều này đặc biệt phù hợp với những người mẹ có nền tảng tri thức cao, vì nó sử dụng sức mạnh của sự tinh tế, không phải quyền lực.

Xem thêm: Giáo dục giới tính cho con trai tuổi dậy thì theo góc nhìn khoa học

Yêu thương ở cấp độ trưởng thành hơn

Có một dạng yêu thương rất khó: yêu thương mà không cần kiểm soát.

Nó đòi hỏi:

• Sự tự tin nội tâm
• Khả năng chịu đựng khoảng trống
• Và sự bình tĩnh trước những điều chưa rõ ràng

Nhưng chính dạng yêu thương này mới giúp con trai:

• Phát triển bản lĩnh
• Tự chịu trách nhiệm
• Và sau cùng, quay lại kết nối với mẹ trên nền tảng bình đẳng hơn

Bất lực không phải là dấu chấm hết

Nếu bạn đang cảm thấy bất lực với con trai, điều đó không có nghĩa bạn đã thất bại. Rất có thể, bạn đang đứng trước ngưỡng cửa của một giai đoạn làm mẹ cao cấp hơn – nơi trí tuệ, sự điềm tĩnh và khả năng buông bỏ đúng lúc quan trọng hơn mọi lời dạy.

Đôi khi, buông tay không phải vì không còn yêu, mà vì yêu đủ sâu để tin rằng con có thể tự bước đi.

Và đó là một dạng yêu thương rất hiếm – rất bản lĩnh – và rất đáng trân trọng.

Nếu đang gặp tình huống tương tự hay cực đoan hơn cần sự giúp đỡ, hãy chia sẻ ẩn danh để nhận hỗ trợ miễn phí. Chúng tôi cam kết bảo mật và hỗ trợ dựa trên tinh thần giáo dục và khoa học.